RBSE Class 12th 2017 Sanskrit Sahityam-SS-12-2017 Previous Year Papers
Sanskrit Sahityam-SS-12-2017 from the 2017 exam year is part of the Class 12th previous year papers archive on RBSE Solution. Many learners start here after finishing the textbook to see how questions were actually framed on the Rajasthan Board of Secondary Education (RBSE) paper.
Treat this question paper as a mock under gentle timing first, then as a marking exercise the second time. The introduction on this page is written only for this subject-and-year pair, not copied from other pages.
Bookmark the link if you coach juniors — the layout stays stable for search engines and classroom sharing.
Paper details
Quick reference for this previous year papers page — confirm board, class, and year & subject before you study.
| Board | RBSE |
|---|---|
| Class | Class 12th |
| Exam year | 2017 |
| Subject | Sanskrit Sahityam-SS-12-2017 |
| Resource type | Previous Year Papers |
| Category | RBSE Previous Year Question Papers |
| Website | RBSE Solution |
The table summarises this Previous Year Papers resource. Confirm RBSE, Class 12th, year 2017, and subject Sanskrit Sahityam-SS-12-2017 before studying.
RBSE Solution organises previous year papers so each URL carries chapter-specific guidance — better for students and for search engines than one generic paragraph for the whole class.
How to practise with this question paper
Stage one: read the Sanskrit Sahityam-SS-12-2017 question paper from 2017 without a timer and highlight command words — explain, prove, calculate, discuss. Stage two: attempt selected questions closed-book. Stage three: compare with solutions or teacher feedback.
Previous Year Papers work best when you log mistakes by topic, not only by question number. That log becomes your revision index before pre-boards.
RBSE Class 12th 2017 Sanskrit Sahityam-SS-12-2017
Scroll through the Previous Year Papers pages for Sanskrit Sahityam-SS-12-2017 (2017).
Rajasthan Board Class 12th Sanskrit Sahityam-SS-12-2017 2017 solved Previous Year Question Papers
उच्च माध्यमिक परीक्षा, 2017
SENIOR SECONDARY EXAMINATION, 2017
संस्कृत साहित्यम्
समय : 3¼ (सपाद होरात्रयम्) पूर्णांक : 80
परीक्षार्थिभ्य: सामान्य निर्देशा:
- परीक्षार्थिभि: सर्वप्रथम स्वप्रश्नपत्रोपरि नामांक अनिवार्यत: लेख्य: |
- सर्वे प्रश्ना: अनिवार्या: |
- प्रत्येक प्रश्नस्योत्तरम् उत्तरपुस्तिकायामेव देयम् ।
- प्रत्येक प्रश्नभागस्य उत्तर क्रमानुसारमेकत्रैव लेखितव्यम् |
No. of Questions — 25 No. of Printed Pages — 07
Roll No. : _______________
SI.No. 3 PT TET ५ °
यहाँ से काटिए
SS-2-Sanskrit Sah. 83 [ Turn Over ]
खण्ड - क
अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत -
पुत्र: कुपुत्रो भवेत् चेत् तदपि माता कदापि कुमाता न भवति। उक्तश्चापि भगवता शङ्कराचार्येण “जायेत क्वचिदपि कुमाता न भवति”। श्रवणकुमार सदृशः मातापितृभक्त इह लोके न प्राप्यते। सः पितरौ स्कन्धमारोप्य तीर्थाटनं कृतवान्। धिक् तान् पुत्रान् ये मातृणां कष्टमवलोक्य न चिन्तयन्ति। पाण्डवाः स्वमातृभ्यां कुन्तीमाद्रीभ्यां सह वने निवसन्ति स्म। शिवाजी वीरः स्वमातरि महतीं श्रद्धाम् अकरोत्। स प्रतिदिन स्वमातरं प्रणमति।
-
माता क्वचिदपि का न भवति? (एकपदेन उत्तरम्) [1]
कुमाता
गद्यांशानुसारं माता कदापि कुमाता न भवति।
-
पाण्डवाः काभ्यां सह वने निवसन्तिस्म? (पूर्णवाक्येन उत्तरम्) [1]
पाण्डवाः स्वमातृभ्यां कुन्तीमाद्रीभ्यां सह वने निवसन्तिस्म।
-
“शिवाजी वीरः स्वमातरि महतीं श्रद्धाम् अकरोत्” – अत्र “अकरोत्” इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्? [1]
शिवाजी वीरः
क्रियापदस्य “अकरोत्” इत्यस्य कर्ता “शिवाजी वीरः” अस्ति।
निम्नलिखितं गद्यांशं पठित्वा निर्देशानुसारं प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत -
ये सत्यं पालयन्ति, ते सर्वोत्तमं धर्मं कुर्वन्ति। ये च सत्यं परित्यज्य असत्यं भजन्ते, ते महापातकं कुर्वन्ति। यतोहि असत्यभाषणेन स्वस्य हानिः नाशश्च भवतः। समाजस्य देशस्य लोकस्य च मिथ्याभाषणेन नाशो भवति। अत एवोच्यते – नहि सत्यात् परो धर्मो नानृतात् पातकं परम्। सत्यस्य पालनार्थमेव महाराजो दशरथः प्रियं पुत्रं रामं वनं प्रेषयत्। राजा हरिश्चन्द्रः सत्यपालनार्थमेव सर्वाणि दुःखानि असहत। युधिष्ठिरः सत्यभाषणस्य प्रभावादेव विजयमलभत। महात्मागान्धिमहोदयः सत्यस्यैव सदा शिक्षामदात्। भारतस्य राजचिह्नेऽपि 'सत्यमेव जयते' इत्यादरेण उल्लिख्यते। अतः सर्वैरपि लौकिकपारलौकिकाभ्युदयाय सत्यमेव सदा भाषणीयम्।
-
स्वस्य हानिः नाशश्च केन भवतः? (एकपदेन उत्तरम्) [2]
असत्यभाषणेन
गद्यांशे उक्तम् – “असत्यभाषणेन स्वस्य हानिः नाशश्च भवतः”।
-
“सत्यमेव जयते” इत्यादरेण कुत्र उल्लिख्यते? (एकपदेन उत्तरम्) [2]
राजचिह्ने
गद्यांशानुसारं भारतस्य राजचिह्ने 'सत्यमेव जयते' उल्लिख्यते।
-
मिथ्याभाषणेन कस्य नाशो भवति? (पूर्णवाक्येन उत्तरम्) [2]
मिथ्याभाषणेन समाजस्य देशस्य लोकस्य च नाशो भवति।
-
“ते महापातकं कुर्वन्ति” इत्यस्मिन् वाक्ये “कुर्वन्ति” इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्? [2]
ते
“ते” सर्वनामपदं “कुर्वन्ति” क्रियापदस्य कर्ता अस्ति।
-
“सर्वाणि दुःखानि असहत” – अस्मिन् वाक्ये सर्वनामपदं किम्? [2]
सर्वाणि
“सर्वाणि” इति नपुंसकलिङ्गबहुवचनस्य सर्वनामपदम्।
-
“पराजयः” इत्यस्य विलोमपदं गद्यांशात् चित्वा लिखत। [1]
विजयम्
गद्यांशे “युधिष्ठिरः सत्यभाषणस्य प्रभावादेव विजयमलभत” इति पदं विलोमार्थकम्।
-
“नहि सत्यात् परो धर्मः” – अत्र विशेष्यपदं किम्? [1]
धर्मः
“परः” विशेषणपदम्, “धर्मः” विशेष्यपदम्।
-
गद्यांशस्य समुचितं शीर्षकं लिखत। [2]
सत्यस्य महत्त्वम्
गद्यांशः सत्यपालनस्य महत्त्वं प्रतिपादयति।
खण्ड - रख
3) प्रदत्तरूपरेखया कथासंयोजनं करणीयम् - [8×1=8]
चम्पकवती नाम अरण्यानी | महता स्नेहेन मृग काकौ । मृग । जम्बूक: ...........- आ! ..............- कथमेतत् ............ खादिष्यामि ?। भवतु ..........--- विश्वासं .............- उत्पादयामि | अस्मिन् .............. एकाकी निवसायि ।
अथवा
क्रमरहितानि वाक्यानि समुचित क्रमानुसारं लिखत -
- कश्चित् प्रमत्त: गज: तस्य वृक्षस्थ अश्व: आगतवान् |
- कालेन सन्तति: जाता |
- शाखां शुण्डेन अत्रोटयत् ।
- पुरा एकस्मिन् वृक्षे एका चटका न्यवसत् |
- विलापं श्रृत्वा काष्ठकूट: नाम पक्षी अपृच्छत् ।
- चटकाया: नीडं भुवि अपतत् |
- तेन अण्डानि विशीर्णानि |
- सा चटका व्यलपत् |
4) प्रदत्त संकेतानुसारं वर्णन लिखत - (80 शब्दा:) [4]
श्रीमद्भगवद्गीता, संस्कृतसाहित्यस्य, रत्नमिव, महाभारतस्य, उपदेश:, श्रुतीनाम्, सारतत्वम्, गौरवम्, भगवता, आत्मा, जायते, निष्कामभावना, कर्म, कृष्णेन |
अथवा
अनेके कवय:, कालिदास:, नाटकानि, महाकाव्ये, गीतिकाव्ये, प्रकृतिवर्णनम्, सुमेरूरिव, अभिज्ञानशाकुन्तलम्, संस्कृतसाहित्यागारे, सूक्तिकथनं, छन्दस:, निपुण:, काव्यवैशिष्ट्यम्, उड़पेन, सागरम्।
5-2-5 श्वाहदाों Sah. 83 [ Turn Over ]
खण्ड - ग
5) अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत -
कुटिलेनामुना किन्तु ना कियत्कालात् क्लेशितो5स्मि। यत्र यत्राहं गच्छामि तत्र तत्रैवास्य शत्रुता सम्मुखस्थिता भवति। अस्य कारणात् कस्मिन्नपि कार्य सफलता दुर्घटास्ति। बहून् वारान् दृष्टबातस्मि यत्कार्य सर्वथा सम्पद्यते, सर्वप्रकारै: सिद्धिहस्तगता, यथैव सफलताया मूर्ति: सम्मुख मागच्छन्ती विलोक्यते किन्तु प्रविश्य सर्व विनाशयति।
- केन कियत्कालात् क्लेशितो5स्ति ? (एकपदेन उत्तरम्)
कुटिलेन
गद्यांशे 'कुटिलेनामुना किन्तु ना कियत्कालात् क्लेशितो5स्मि' इति उक्तम्।
- मध्ये प्रविश्य कः सर्व विनाशयति ? (पूर्णवाक्येन उत्तरम्)
कुटिलः (शत्रुः) मध्ये प्रविश्य सर्वं विनाशयति।
गद्यांशे 'किन्तु प्रविश्य सर्व विनाशयति' इति कुटिलस्य कार्यम् उक्तम्।
- बहून् वारान् वृष्टवानस्मि – इत्यत्र विशेषणपदेन अन्वितिं कुरुत।
बहून् (विशेषणम्) – वारान् (विशेष्यम्)
'बहून्' इति विशेषणपदं 'वारान्' इति विशेष्यपदेन अन्वितम्।
- सर्वप्रकारैः सिद्धिहस्तगता भवति – इत्यत्र वाक्ये 'भवति' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम् ?
सिद्धिः
'सिद्धिहस्तगता भवति' – अत्र 'सिद्धिः' कर्तृपदम्, 'भवति' क्रियापदम्।
6) अधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत -
केयूराणि न भूषयन्ति पुरूष हारा न चन्द्रोज्वला:,
न स्नान न विलेपनं न कुसुम नालंकृता मूर्धजा: |
वाण्येका समलड्डूरोति पुरूष या संस्कृता धार्यते,
क्षीयन्ते खलु भूषणानि सतत वाग्भूषणं भूषणम् ।।
- का समलड्डूरोति ? (एकपदेन उत्तरम्)
वाणी
पद्ये 'वाण्येका समलड्डूरोति' इति उक्तम्।
- सतत भूषणं किम् ? (पूर्णवाक्येन उत्तरम्)
सततं वाग्भूषणं भूषणम्।
पद्यान्ते 'क्षीयन्ते खलु भूषणानि सतत वाग्भूषणं भूषणम्' इति उक्तम्।
- पद्यांशे 'केशाः' इत्यस्य पर्यायः कः ?
मूर्धजाः
'नालंकृता मूर्धजा:' – अत्र 'मूर्धजाः' इति केशानाम् पर्यायः।
- क्षीयन्ते खलु ........ – अत्र 'क्षीयन्ते' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम् ?
भूषणानि
'क्षीयन्ते खलु भूषणानि' – अत्र 'भूषणानि' कर्तृपदम्, 'क्षीयन्ते' क्रियापदम्।
7) निम्नलिखितं नाट्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत -
लव :- "अश्वोष्ट्र" इति नाम पशु समाम्नाये सांग्रामिके च पठ्यते, तद् – कीदृशः ?
आचार्य:- अये श्रूयताम् –
पश्चात्पुच्छं वहति विपुलं तच्च धूनोत्यजस्रम्,
दीर्घग्रीव: स भवति, चत्वारि च पदानि ।
शष्पाण्यत्ति, प्रकिरति शकृत् पिण्डकानाम्रमात्रान्,
व्याख्यानैर्भ्रेजति स पुनर्दूर मेहोहि याम: ।।
(इत्यजिने हस्तयोश्चाकर्षन्ति)
लव: (सकौतुकोपरोध विनयम्।) आर्या: | पश्यत | एभिर्नीतोइस्मि | (सत्वरितं परिक्रामति)
(नाट्यांशे प्रश्नाः न स्पष्टाः, अतः सामान्यतया उत्तराणि दीयन्ते।)
- लवः किं पृच्छति ? (एकपदेन उत्तरम्)
अश्वोष्ट्रः कीदृशः
लवः आचार्यम् पृच्छति – 'अश्वोष्ट्रः कीदृशः?'
- आचार्यः किं वर्णयति ? (पूर्णवाक्येन उत्तरम्)
आचार्यः अश्वोष्ट्रस्य लक्षणं वर्णयति – पश्चात्पुच्छं, दीर्घग्रीवः, चत्वारि पदानि, शष्पाण्यत्ति इत्यादि।
नाट्यांशे आचार्यः अश्वोष्ट्रस्य स्वरूपं वर्णयति।
- नाट्यांशे 'पशु' इत्यस्य पर्यायः कः ?
अश्वोष्ट्रः
'अश्वोष्ट्र' इति नाम पशु समाम्नाये पठ्यते – अत्र अश्वोष्ट्रः पशुः।
- लवः कुत्र गच्छति ? (पूर्णवाक्येन उत्तरम्)
लवः आचार्येण सह अजिने हस्तयोश्चाकर्षति, ततः सत्वरितं परिक्रामति।
नाट्यांशे 'एभिर्नीतोइस्मि' इति उक्त्वा लवः त्वरितं परिक्रामति।
— पृष्ठ ४ —
प्रश्न 7 (i) – (iv)
- पश्चात् कि वह fa? (एकपदेन उत्तरम्) [1]
- “अश्वोडश्च: इति नाम कस्मिन् weed? (पूर्णवाक्येन उत्तरम्) [1]
- “W]e: तस्य चत्वार: | इत्यत्र विशेष्यपदं किम् ! [1]
- अस्मिन् नाट्यांशे “निरन्तरम् इति पदस्य पर्याय: कः? [1]
प्रश्न 8: निम्नलिखित शब्दयो: हिन्दी भाषायाम् आड्लभाषायां वा अर्थ लिखत
[1+1=2]
- खलीकरोति – हिन्दी अर्थ: तिरस्कार करता है / नीचा दिखाता है।
- cnet – (संभवतः 'चेत' या 'चैतन्य' का रूप) हिन्दी अर्थ: चेतना / ज्ञान।
प्रश्न 9: रेखांकितपदानि आधुत्य प्रश्ननिर्माणं कुरूत
[1+1+1+1=4]
- faeensqaneyt – (अस्पष्ट पद) प्रश्न: किम् faeensqaneyt? (यथासंभव)
- मनसि उपदेशगुणा: प्रविशन्ति – प्रश्न: कुत्र उपदेशगुणा: प्रविशन्ति?
- पृथिव्या: सप्त भेदा: । – प्रश्न: केषाम् सप्त भेदा:?
- पत्रमादाय तोरणदुर्ग प्रयाति । – प्रश्न: किम् आदाय तोरणदुर्ग प्रयाति?
प्रश्न 10: निम्नाड्लित वाक्ययो : भावार्थ: हिन्दीभाषायां संस्कृते आड्लभाषायां वा लेखनीय:
[2+2=4]
- नृपोष्थिकामादश्चिक प्रदश्च | – भावार्थ: राजा ने आज्ञा दी और दण्ड दिया। (हिन्दी)
- कुर्वन्नेवेह कर्माणि जिजीविषेच्छतं समा: | – भावार्थ: कर्म करते हुए ही मनुष्य को सौ वर्ष जीने की इच्छा करनी चाहिए। (हिन्दी)
प्रश्न 11: अधोलिखितस्य एलोकस्य अन्वयं लिखत
[2]
बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते ।
तस्माद्योगाय युज्यस्व योग: HAY कौशलम् ।
अन्वय: बुद्धियुक्तः इह उभे सुकृतदुष्कृते जहाति । तस्मात् योगाय युज्यस्व । योग: कौशलम् (अस्ति) ।
अर्थ: बुद्धि से युक्त व्यक्ति इस लोक में पुण्य और पाप दोनों को त्याग देता है। इसलिए तू योग में लग जा, क्योंकि योग ही कुशलता (कर्म में दक्षता) है।
प्रश्न 12: निर्देशानुसारं प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत
- श्रीदास: तत्पत्रमुद्घाटितवान् | इत्यस्मिन् कर्तृक्रिययो: चयन कुरूत | [1+1=2]
कर्ता: श्रीदासः
क्रिया: उद्घाटितवान्
- गौरों युवा हयेन पर्वतश्रेणीरूपर्युपरि गच्छति | इत्यत्र विशेषण पद किम् ? [1]
विशेषण पद: गौरों (गौरवर्ण) – यह 'युवा' का विशेषण है।
प्रश्न 3 (i) से (vii) तक
-
(i) तेन प्रेषितोइहं carn | Barra: इत्यत्र रेखाड्रितपदस्य स्थाने संज्ञा पदस्य प्रयोगं कृत्वा वाक्यं पुन: लिखत - [1]
उत्तर: रेखाड्रितपदम् 'तेन'। अत्र 'तेन' सर्वनामपदम्। संज्ञापदस्य प्रयोगः 'रामेण' इति। अतः वाक्यम्: रामेण प्रेषितोइहं carn | Barra:
-
(ii) Ua: सुगठितदृढशरीर: | sera सर्वनाम पदस्य चयन कुरूत - [1]
उत्तर: अत्र 'Ua:' इति सर्वनामपदम्। (यदि 'Ua:' = 'सः' इति गृह्यते)
-
(iii) रमते न मरालस्य मानसं मानसं विना | seas रेखाड्डितिपदस्य पर्यायबोधकंपदं लिखत - [1]
उत्तर: रेखाड्डितिपदम् 'मानसं'। अस्य पर्यायबोधकं पदम् 'चित्तम्' अथवा 'हृदयम्'।
-
(iv) अमड्नलमिव उपध्नन्ति विश्वासम् । इत्यत्र रेखाड्डितिपदस्य विलोमार्थकपदं लिखत - [2]
उत्तर: रेखाड्डितिपदम् 'विश्वासम्'। अस्य विलोमार्थकपदम् 'अविश्वासम्' अथवा 'संशयम्'।
-
(v) अधुना मम गमनसमय: समुपागत wa” | इत्येतत्वाक्यं क: HEA कथयति ? [1]
उत्तर: इदं वाक्यं नाटके 'यौगन्धरायणः' कथयति। (प्रतिज्ञायौगन्धरायणम् इति नाटकम्)
-
(vi) प्रतिज्ञायौगन्धरायणस्य लेखक: Hh: ? [1]
उत्तर: प्रतिज्ञायौगन्धरायणस्य लेखकः भासः अस्ति।
-
(vii) महाकविता कालिदासेन कति: नाटकानि रचितानि ? [2]
उत्तर: महाकवि कालिदासेन त्रीणि नाटकानि रचितानि - अभिज्ञानशाकुन्तलम्, विक्रमोर्वशीयम्, मालविकाग्निमित्रम्।
प्रश्न 4 से 9 तक
-
''लेलिनामृतम् sft महाकाव्यस्य रचनाकार: कः ? [1]
उत्तर: 'लेलिनामृतम्' महाकाव्यस्य रचनाकारः श्रीहर्षः अस्ति।
-
उत्तररामचरिते afl: sgt: सन्ति? [2]
उत्तर: उत्तररामचरिते सप्त अङ्काः सन्ति।
-
देवर्षि कलानाथ शास्त्री कस्य पुत्र: ? [2]
उत्तर: देवर्षि कलानाथ शास्त्री पण्डित ज्वालाप्रसाद शास्त्री इत्यस्य पुत्रः आसीत्।
-
“प्रतिवेशिनी mere: carat कः ? [1]
उत्तर: 'प्रतिवेशिनी' नाटिकायाः रचयिता भासः अस्ति।
-
“'जयपुरविलास: इति ha कविना सुरचितं खण्डकाव्यम् ? [1]
उत्तर: 'जयपुरविलासः' इति खण्डकाव्यं कवि शिवचन्द्र भारती इत्यनेन सुरचितम्।
प्रश्न 20 (i) एवं (ii)
-
(i) 'भवति इत्यत्र कः गण:? [1]
उत्तर: 'भवति' इत्यत्र भगणः (ऽ ऽ ऽ) अस्ति। (भवति = भ + व + ति = गुरु, गुरु, गुरु)
-
(ii) प्रतिचरणे द्वादशवर्णा: कस्मिन् छन्दसि भवन्ति? [1]
उत्तर: प्रतिचरणे द्वादशवर्णाः उपजाति छन्दसि भवन्ति। (अथवा 'वंशस्थ' छन्दसि अपि द्वादशवर्णाः भवन्ति।)
प्रश्न २१ (२१)
अधोलिखितेषु कथोश्चिद् गतः लक्षणोदाहरणे लिखत –
- वसन्ततिलका
- मालिनी
उत्तरम् –
१. वसन्ततिलका – लक्षणम् – तगण-भगण-जगण-जगण-गुरुः (त भ ज ज ग) चतुर्दशाक्षरः समवृत्तः। उदाहरणम् – “श्रीवत्सगौरवपदं विदधातु वोऽसौ”।
२. मालिनी – लक्षणम् – ननमयययुतं मालिनी भवेत् (न न म य य) पञ्चदशाक्षरः समवृत्तः। उदाहरणम् – “ननमयययुतं चेत् मालिनी भवेत्”।
प्रश्न २२ (२२)
निम्नलिखित पंक्तिषु छन्दसः नामोल्लेखं कुरुत –
- यथा राजतपञ्जरस्थः।
- सा वाणी विनयः स एव सहजः पुण्यानुभावोऽप्यसौ।
- मनो मे हन्त स्थिरमपि हरत्येष बलवान्।
उत्तरम् –
- यथा राजतपञ्जरस्थः – उपेन्द्रवज्रा (इन्द्रवज्रा का भेद)।
- सा वाणी विनयः स एव सहजः पुण्यानुभावोऽप्यसौ – वसन्ततिलका।
- मनो मे हन्त स्थिरमपि हरत्येष बलवान् – आर्या (मात्रिक छन्द)।
प्रश्न २३ (२३)
उपमानोपमेययोः अभेदकथने कोऽलंकारः? तस्य परिभाषा लेखनीया।
उत्तरम् – उपमानोपमेययोः अभेदकथने रूपकालंकारः भवति।
परिभाषा – यत्र उपमानस्य उपमेयेन सह अभेदः (तादात्म्यम्) कथ्यते, तत्र रूपकालंकारः भवति। उदाहरणम् – “चरणकमलं शरणं ते” (अत्र चरणे कमलेन सह अभेदः)।
प्रश्न २४ (२४)
अधोलिखितयोः कथोश्चित् गतः अलंकारयोः लक्षणोदाहरणे लिखत –
- अनुप्रासः
- व्याजस्तुतिः
उत्तरम् –
१. अनुप्रासः – लक्षणम् – वर्णस्य पौनःपुन्येन प्रयोगः अनुप्रासः। उदाहरणम् – “न नदति न रदति न वदति” (अत्र ‘न’ वर्णस्य आवृत्तिः)।
२. व्याजस्तुतिः – लक्षणम् – यत्र स्तुतिः क्रियते परन्तु वस्तुतः निन्दा गर्भिता भवति, अथवा निन्दा क्रियते परन्तु स्तुतिः गर्भिता भवति, सः व्याजस्तुतिः। उदाहरणम् – “यदि क्रियते राजा तत्किं नाश्नात्युपानहम्” (अत्र राज्ञः स्तुतिरूपेण निन्दा)।
प्रश्न २५ (२५)
अधोलिखितेषु पंक्तिषु अलंकारस्य नामोल्लेखं कुरुत –
- उच्छलद् भूरि की लालः शुशुभे वाहिनीपतिः।
- यूथेड्पयोत हस्तिग्रहणोद्यतेन केन गृहीतः।
- स्वभावो हि यस्यास्ति स नित्य दुरति क्रमः।
- यदि क्रियते राजा तत्किं नाश्नात्युपानहम्।
उत्तरम् –
- उच्छलद् भूरि की लालः शुशुभे वाहिनीपतिः – अनुप्रासालंकारः (भूरि, लालः, शुशुभे – वर्णसाम्यम्)।
- यूथेड्पयोत हस्तिग्रहणोद्यतेन केन गृहीतः – प्रश्नालंकारः (प्रश्नरूपेण अलंकारः)।
- स्वभावो हि यस्यास्ति स नित्य दुरति क्रमः – स्वभावोक्तिः (स्वभावस्य वर्णनम्)।
- यदि क्रियते राजा तत्किं नाश्नात्युपानहम् – व्याजस्तुतिः (स्तुतिरूपेण निन्दा)।