RBSE Class 9th 2025 Sanskritam (906)-2025 Previous Year Papers
You opened the RBSE Class 9th 2025 Sanskritam (906)-2025 Previous Year Papers page — a focused place to read the real previous year question paper for that subject and year. RBSE Solution keeps exam-year sets together so you can practise the same cycle your seniors faced.
Previous year papers reward patience: read instructions, note mark distribution, then attempt questions before peeking at solutions elsewhere on the site. This URL always loads the same free previous year papers content for Sanskritam (906)-2025 (2025).
Use the details table to confirm class and year, then scroll to the paper images or PDF below. More subjects from 2025 are linked later on this page.
Paper details
Quick reference for this previous year papers page — confirm board, class, and year & subject before you study.
| Board | RBSE |
|---|---|
| Class | Class 9th |
| Exam year | 2025 |
| Subject | Sanskritam (906)-2025 |
| Resource type | Previous Year Papers |
| Category | RBSE Previous Year Question Papers |
| Website | RBSE Solution |
The table summarises this Previous Year Papers resource. Confirm RBSE, Class 9th, year 2025, and subject Sanskritam (906)-2025 before studying.
RBSE Solution organises previous year papers so each URL carries chapter-specific guidance — better for students and for search engines than one generic paragraph for the whole class.
Turning 2025 papers into insight
One Sanskritam (906)-2025 paper reveals style; several from the same year reveal pattern. After this page, open sibling subjects listed below to see whether marks cluster in certain units.
Keep rough work dated in your notebook. Examiners in Class 9th expect clear numbering even in practice sessions.
RBSE Class 9th 2025 Sanskritam (906)-2025
Scroll through the Previous Year Papers pages for Sanskritam (906)-2025 (2025).
Rajasthan Board Class 9th Sanskritam (906)-2025 2025 solved Previous Year Question Papers
कक्षा 9वीं वार्षिक परीक्षा, 2025
संस्कृतम् / SANSKRITAM
समय: 3.45 घंटे | पूर्णांक: 100
कुल प्रश्नों की संख्या: 27 | कुल मुद्रित पृष्ठ: 04
सामान्य अनुदेश: General Instructions:
- परीक्षार्थी प्रश्न-पत्र के पहले पृष्ठ पर अपना अनुक्रमांक अवश्य लिखें। (Write Roll No. on the first page of the Question Paper.)
- प्रत्येक प्रश्न के सामने उसका अंक अंकित है। (Marks for every question are indicated alongside.)
प्रश्नाः
-
सरसा रसाला: कस्मिन् काले भवन्ति?
- (अ) वर्षाकाले
- (ब) ग्रीष्मकाले
- (स) हैमन्तकाले
- (द) शिशिरकाले
उत्तर: (स) हैमन्तकाले
स्पष्टीकरण: 'सरसा रसाला:' का अर्थ है रसीले आम। आम हेमंत ऋतु (शीत ऋतु के आरंभ) में होते हैं।
-
जनाः स्वयं कानि न खादन्ति?
- (अ) फलानि
- (ब) पत्राणि
- (स) काष्ठानि
- (द) वस्त्राणि
उत्तर: (स) काष्ठानि
स्पष्टीकरण: मनुष्य फल, पत्ते खा सकता है, परंतु काष्ठ (लकड़ी) नहीं खाता।
-
आयतलोचना का अस्ति?
- (अ) राधा
- (ब) कमला
- (स) सीता
- (द) गौरी
उत्तर: (स) सीता
स्पष्टीकरण: 'आयतलोचना' का अर्थ है विशाल नेत्रों वाली। यह सीता जी का विशेषण है।
-
'स्वर्णकाक:' इति पाठ: मूलतः कस्मात् ग्रन्थाद् उद्धृतः?
- (अ) हितोपदेशात्
- (ब) पञ्चतन्त्रात्
- (स) विश्वकथारत्नाकरात्
- (द) पञ्चतन्त्रात्
उत्तर: (ब) पञ्चतन्त्रात्
स्पष्टीकरण: 'स्वर्णकाक:' पाठ मूलतः पञ्चतन्त्र ग्रन्थ से लिया गया है।
-
तपोदत्त: केन विद्यां प्राप्तुं प्रवृत्तः अस्ति?
- (अ) स्वाध्यायेन
- (ब) सत्सङ्गेन
- (स) तपश्चर्यया
- (द) गुरुकुले
उत्तर: (अ) स्वाध्यायेन
स्पष्टीकरण: तपोदत्त स्वाध्याय (स्वयं अध्ययन) द्वारा विद्या प्राप्त करने में प्रवृत्त है।
-
कीदृशः मानव: पर्यावरणं नाशयति?
- (अ) स्वार्थी
- (ब) लोभी
- (स) विवेकशून्य:
- (द) बुद्धिमान:
उत्तर: (स) विवेकशून्य:
स्पष्टीकरण: विवेकहीन (समझदारी रहित) मनुष्य ही पर्यावरण का नाश करता है।
-
मल्लिका सखीभि: सह कुत्र गमिष्यति?
- (अ) गङ्गासागरम्
- (ब) महाकालमन्दिरम्
- (स) काशीविश्वनाथ मन्दिरम्
- (द) केदारनाथ मन्दिरम्
उत्तर: (अ) गङ्गासागरम्
स्पष्टीकरण: मल्लिका अपनी सखियों के साथ गंगासागर जाएगी।
-
"निर्णायक:" इत्यत्र उपसर्ग शब्दं च पृथक् कृत्वा लिखत --
- (अ) निर् + नायक:
- (ब) निरा + नायक:
- (स) निण् + आयकः
- (द) नि + णायक:
उत्तर: (अ) निर् + नायक:
स्पष्टीकरण: 'निर्णायक' का संधि-विच्छेद 'निर् + नायक:' होता है।
-
'आमरणम्' इत्यत्र पदे कः उपसर्गः?
- (अ) आम्
- (ब) अब
- (स) अप
- (द) आड्
उत्तर: (द) आड्
स्पष्टीकरण: 'आमरणम्' में उपसर्ग 'आड्' (आ) है।
-
एकः कृष्णसर्प: बालसमीपम् आगच्छति। (रिक्त स्थान की पूर्ति)
- (अ) एकम्
- (ब) एक:
- (स) एका
- (द) एका
उत्तर: (ब) एक:
स्पष्टीकरण: 'कृष्णसर्प:' पुल्लिंग एकवचन है, अतः 'एक:' (प्रथमा विभक्ति एकवचन) सही रूप है।
-
'मनोरथ:' इति पदस्य संधि विच्छेदं भवति।
- (अ) मन + रथ:
- (ब) मनः + रथ:
- (स) मनसि + रथ:
- (द) मनो + रथः
उत्तर: (ब) मनः + रथ:
स्पष्टीकरण: 'मनोरथ:' का संधि-विच्छेद 'मनः + रथ:' होता है (विसर्ग संधि)।
-
उद्याने -- महिला: भ्रमन्ति।
- (अ) त्रयम्
- (ब) तिस्रः
- (स) त्रीणि
- (द) त्रयः
उत्तर: (ब) तिस्रः
स्पष्टीकरण: 'महिला:' स्त्रीलिंग बहुवचन है, अतः 'तिस्रः' (तीन) सही रूप है।
2. निर्देशानुसारं रिक्तस्थानानि पूरयत - (1×8=8)
-
मह्यं ......... रोचते। (अस्मद् - शब्दस्य चतुर्थी विभक्ति - एकवचनम्)
उत्तर: मह्यं फलम् रोचते।
स्पष्टीकरण: 'अस्मद्' शब्द का चतुर्थी एकवचन रूप 'मह्यम्' है। वाक्य में कर्ता 'फलम्' (नपुंसकलिंग एकवचन) है।
-
सः ......... पृच्छति। (पितृ - शब्दस्य द्वितीया विभक्ति - एकवचनम्)
उत्तर: सः पितरम् पृच्छति।
स्पष्टीकरण: 'पितृ' शब्द का द्वितीया एकवचन रूप 'पितरम्' होता है।
-
......... आज्ञा पालनीया। (गुरु - शब्दस्य षष्ठी विभक्ति - बहुवचनम्)
उत्तर: गुरूणाम् आज्ञा पालनीया।
स्पष्टीकरण: 'गुरु' शब्द का षष्ठी बहुवचन रूप 'गुरूणाम्' होता है।
-
......... नाम किम् अस्ति? (युष्मद् - शब्दस्य षष्ठी विभक्ति - एकवचनम्)
उत्तर: तव नाम किम् अस्ति?
स्पष्टीकरण: 'युष्मद्' शब्द का षष्ठी एकवचन रूप 'तव' होता है।
-
विद्यालयं ......... दत्ता। (गम - लोट्लकार उत्तम पुरुष - बहुवचनम्)
उत्तर: विद्यालयं गच्छाम दत्ता।
स्पष्टीकरण: 'गम' धातु का लोट्लकार उत्तम पुरुष बहुवचन रूप 'गच्छाम' होता है।
-
सः भोजनं ......... (पच् - लट्लकार प्रथम पुरुष - एकवचनम्)
अधोलिखितम् अपठितगद्यांशं पठित्वा एतदाधारित प्रश्नानां यथानिर्देशम् उत्तराणि लिखत -
संसारे अनेका: ऋतवः भवन्ति, किन्तु भारतवर्षे षड्ऋतवः प्रमुखाः सन्ति। तासां नामानि वसन्तः, ग्रीष्मः, वर्षा, शरद्, हेमन्तः, शिशिरः सन्ति। एतासु ऋतुषु वर्षायाः अति महत्वम् अस्ति यतो हि भारतदेशः एकः कृषिप्रधानदेशः अस्ति। भारतवर्षस्य कृषकाः ग्रामेषु एव वसन्ति ते वर्षायाम् एव निर्भराः भवन्ति। ग्रीष्मतापेन पीडिता भूः वर्षासमये हरिता भवति। कृषकाः बलीवर्दान् संयोज्य क्षेत्रकर्षणम् आरभन्ते। क्षेत्रेषु एव भूरि धान्यम् उत्पद्यते। मानवस्य जीवनं निर्विघ्नं प्रचलति फल-पुष्प-लता-पादपादयः वनस्पतयः प्रसन्नताम् अभिव्यञ्जयन्ति। सायंसमये गावः गोष्ठात् बहिः आगत्य ग्रामं प्रति गच्छन्ति। युवतयः वर्षायाः आनन्दम् अनुभवन्ति। व्रजस्थमन्दिरेषु 'घटाच्छटादर्शनम्' इति सज्जा प्रारभ्यते। तत्र सर्वत्र रासलीलादर्शनं भवति।
प्रश्न (क). अस्य गद्यांशस्य समुचितं शीर्षकं लिखत।
उत्तरम्: वर्षायाः महत्त्वम् / ऋतवः
प्रश्न (ख). एकपदेन उत्तरत -
- भारतवर्षे कति ऋतवः प्रमुखाः सन्ति?
- भारतदेशः कीदृशः देशः अस्ति?
- भारतदेशस्य कृषकाः कुत्र निवसन्ति?
- रासलीलायाः दर्शनं कुत्र भवति?
उत्तराणि:
- षट्
- कृषिप्रधानः
- ग्रामेषु
- व्रजस्थमन्दिरेषु
प्रश्न (ग). पूर्णवाक्येन उत्तरत -
- षड्ऋतवः का: सन्ति?
- अयं लोकः कदा हरितः भवति?
- कया मानवस्य जीवनं निर्विघ्नं प्रचलति?
उत्तराणि:
- षड्ऋतवः सन्ति – वसन्तः, ग्रीष्मः, वर्षा, शरद्, हेमन्तः, शिशिरः।
- अयं लोकः वर्षासमये हरितः भवति।
- फल-पुष्प-लता-पादपादिभिः वनस्पतिभिः मानवस्य जीवनं निर्विघ्नं प्रचलति।
प्रश्न (घ). निर्देशानुसारं भाषिककार्यं कुरुत -
- 'ग्रीष्मः' शब्दस्य विपरीतार्थकः शब्दः अत्र कः?
- “कृषकाः वर्षायाम् एव निर्भराः भवन्ति” वाक्ये 'कृषकाः' इति संज्ञायाः स्थाने सर्वनामपदं किम्?
- “हरिता भूः भवति” इत्यत्र विशेषणपदं किम्?
- “कृषकाः ग्रामेषु वसन्ति” अत्र कर्ता कः?
उत्तराणि:
- शिशिरः
- ते
- हरिता
- कृषकाः
प्र4. अधोलिखितम् अपठितगद्यांशं पठित्वा एतदाधारित प्रश्नानां यथानिर्देशम् उत्तराणि लिखत -
धनेषु विद्याधनम् एव उत्तमं धनं मन्यते। विद्यया एव जनाः जानन्ति यत् किं कर्तव्यम् अस्ति, किं च अकर्तव्यम्। अनया एव जनाः जानन्ति किम् उचितम् अस्ति किं च अनुचितम्। विद्याधनेन एव वयं जानीमः कः सन्मार्गः अस्ति कश्च कुमार्गः। विद्यया एव मनुष्यः संसारे सम्मानं प्राप्नोति। विद्यायै पौनः पुन्येन नमः।
प्रश्न (क). एकपदेन उत्तरत -
- किं धनम् उत्तमं मन्यते?
- कया मनुष्यः सम्मानं प्राप्नोति?
उत्तराणि:
- विद्याधनम्
- विद्यया
प्रश्न (ख). पूर्णवाक्येन उत्तरत -
- विद्यया किं ज्ञायते?
- कस्यै पौनः पुन्येन नमः?
उत्तराणि:
- विद्यया ज्ञायते यत् किं कर्तव्यम् अस्ति, किं च अकर्तव्यम्।
- विद्यायै पौनः पुन्येन नमः।
प्रश्न (ग). निर्देशानुसारं कुरुत -
- 'अपमानम्' इत्यस्य विलोमपदं लिखत।
- “जानन्ति” इति क्रियापदस्य कर्तृपदं चित्वा लिखत।
उत्तराणि:
- सम्मानम्
- जनाः
प्र5. अधोलिखितपदानां सन्धिं/सन्धिविच्छेदं कृत्वा सन्धेः नामापि लिखत -
- शिवास्ते
- पुरुष + उपार्जिता
- सप्ताहान्ते
उत्तराणि:
- शिवाः + ते = शिवास्ते (उत्वसन्धिः)
- पुरुषोपार्जिता (गुणसन्धिः)
- सप्ताह + अन्ते = सप्ताहान्ते (दीर्घसन्धिः)
प्र6. अधोलिखितपदानां समासविग्रहं कृत्वा समासस्य नामापि लिखत -
- त्रिलोकी
- धर्माधिकारी
- पीताम्बरः
उत्तराणि:
- त्रयाणां लोकानां समाहारः = त्रिलोकी (द्विगुसमासः)
- धर्मस्य अधिकारी = धर्माधिकारी (षष्ठीतत्पुरुषसमासः)
- पीतम् अम्बरं यस्य सः = पीताम्बरः (बहुव्रीहिसमासः)
प्र7. अधोलिखितपदानां प्रकृति-प्रत्ययं विभज्य लिखत -
- पठितम्
- गच्छन्ति
- पठसि
उत्तराणि:
- पठ् + क्त (कर्मणि भूतकालः)
- गम् + शप् + झि (लट्लकारः, परस्मैपदम्)
- पठ् + शप् + सिप् (लट्लकारः, मध्यमपुरुषः)
प्र8. रेखांकितपदेषु विभक्तिं तत्कारणं च लिखत -
- ग्रामम् उपरि खगाः सन्ति।
- वृक्षम् अभितः पक्षिणः सन्ति।
- धनेन विवादेन।
उत्तराणि:
- ग्रामम् – द्वितीया विभक्तिः (उपरि योगे)
- वृक्षम् – द्वितीया विभक्तिः (अभितः योगे)
- धनेन – तृतीया विभक्तिः (सहयोगे / करणे)
प्र9. अधोलिखितस्य श्लोकस्य हिन्दीभाषायां सप्रसंगं भावार्थं लिखत -
श्लोकः: यत्नेन संरक्षेद् वित्तमेति च याति च। अक्षीणो वित्तः क्षीणो वृत्ततस्तु हतो हतः॥
भावार्थः: इस श्लोक में कहा गया है कि मनुष्य को अपने धन की यत्नपूर्वक रक्षा करनी चाहिए, क्योंकि धन आता भी है और जाता भी है। जिसका धन नष्ट नहीं हुआ है, वह सुरक्षित है, परंतु जिसका आचरण (चरित्र) नष्ट हो गया है, वह मनुष्य सर्वथा नष्ट हो जाता है। अतः धन से अधिक आचरण की रक्षा आवश्यक है।
प्र10. रेखांकितपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत -
- सूर्योदयात् पूर्वमेव बालिका तत्रोपस्थिता।
- राजा पृथिव्यां धनानि अवर्षत्।
- खलानां मैत्री आरम्भगुर्वी भवति।
- विद्याध्ययनाय गुरुकुलम् अगच्छत्।
प्रश्नाः:
- कदा बालिका तत्रोपस्थिता?
- कः पृथिव्यां धनानि अवर्षत्?
- केषां मैत्री आरम्भगुर्वी भवति?
- किमर्थं सः गुरुकुलम् अगच्छत्?
प्र11. अधोलिखितस्य श्लोकस्य अन्वयं मञ्जूषातः पदानि चित्वा पूरयत -
प्र.6 स्वपाठ्यपुस्तकात् श्लोकद्वयं लिखत यद् अस्मिन् प्रश्नपत्रे न स्यात्।
(3)
“अहं बालः” इति पाठसारं हिन्दीभाषायां लिखत।
“अहं बालः” पाठ का सारांश: इस पाठ में एक बालक अपने बारे में बताता है कि वह छोटा है, लेकिन उसके मन में बड़े-बड़े सपने हैं। वह पढ़ना-लिखना चाहता है और अपने माता-पिता का नाम रोशन करना चाहता है। वह सीखता है कि बचपन में की गई मेहनत ही जीवन में सफलता दिलाती है।
अथवा
“स्वर्णकाकः” इति पाठसारं हिन्दीभाषायां लिखत।
“स्वर्णकाकः” पाठ का सारांश: एक गरीब बालिका के पास खाने के लिए चावल थे। एक सुनहरे पंखों वाला कौआ आया और उसने वे चावल खा लिए। बालिका रोने लगी, तब कौए ने उसे सांत्वना दी और कहा कि वह उसे चावल का मूल्य चुकाएगा। कौए ने उसे एक पीपल के पेड़ के पास बुलाया और उसे इनाम दिया।
अधोलिखितपदानां हिन्द्याम् अर्थ लिखत -
(क) a4 → (अर्थ स्पष्ट नहीं, संभवतः 'अत्र' = यहाँ) (ख) afta → (अर्थ स्पष्ट नहीं) (ग) गवाक्षात् → खिड़की से (घ) wR: → (अर्थ स्पष्ट नहीं)
अधोलिखित गद्यांशं पठित्वा एतदाधारित प्रश्नानाम् उत्तराणि यथानिर्देशं लिखत -
जीर्णघनः अवदत् - "भोः श्रेष्ठिन्! नास्ति दोषस्ते, यदि त्वया भक्षिताः। ईदृशः एव अयं संसारः न किञ्चिदपि शाश्वतमस्ति। परमहं नद्यां स्नानार्थं गमिष्यामि। किन्तु त्वम् आत्मीयं शिशु धनदेवनामानं मया सह स्नानोपकरणहस्तं प्रेषय।" इति। सः श्रेष्ठी स्वपुत्रम् अवदत् - "वत्स! पितृव्योऽयं तव, यास्यति, तद् अनेन साकं गच्छ" इति।
अथासौ श्रेष्ठिपुत्रः धनदेवः स्नानोपकरणमादाय प्रहृष्टमनाः तेन अभ्यागतेन सह प्रस्थितः।
प्रश्नाः-
प्रश्न (क) एकपदेन उत्तरत -
- 'नास्ति दोषस्ते' - इति कः अवदत्? जीर्णघनः
- किञ्चित् किं नास्ति? शाश्वतम्
प्रश्न (ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत -
- जीर्णघनः स्नानार्थं कुत्र गमिष्यति?
जीर्णघनः स्नानार्थं नद्यां गमिष्यति।
- श्रेष्ठिपुत्रस्य किं नाम आसीत्?
श्रेष्ठिपुत्रस्य नाम धनदेवः आसीत्।
प्रश्न (ग) भाषिक कार्यम् -
- “गमिष्यामि” इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्? अहम्
- “खादिता” इति पदस्य पर्यायपदं गद्यांशात् चिनुत। भक्षिताः
अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा एतदाधारितप्रश्नानाम् उत्तराणि यथानिर्देशं लिखत -
नैतादृशः स्वर्णपक्षो रजतचञ्चुः स्वर्णकाकस्तया पूर्वं तण्डुलान् भक्षितान् हसन्तं च विलोक्य बालिका रोदितुमारब्धा। तां निवारयन्ती सा प्रार्थयत् - “तण्डुलान् मा भक्षय। मदीया माता अतीव निर्धना वर्तते।” स्वर्णपक्षः अवदत्, “मा रोदीः। श्वः प्रातः सूर्योदयात्प्राक् ग्रामाद्बहिः पिप्पलवृक्षमनु त्वया आगन्तव्यम्। अहं तुभ्यं तण्डुलमूल्यं दास्यामि।” प्रहर्षिता सा लेमे।
प्रश्नाः-
प्रश्न (क) एकपदेन उत्तरत -
- का रोदितुम् आरब्धा? बालिका
- “तण्डुलान् मा भक्षय” इति कः अवदत्? बालिका
प्रश्न (ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत -
- बालिकया कीदृशः काकः दृष्टः?
बालिकया स्वर्णपक्षः रजतचञ्चुः स्वर्णकाकः दृष्टः।
- सूर्योदयात्प्राक् बालिकया कुत्र गन्तव्यम्?
सूर्योदयात्प्राक् बालिकया ग्रामाद्बहिः पिप्पलवृक्षमनु गन्तव्यम्।
प्रश्न (ग) भाषिक कार्यम् -
- “आरब्धा” इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्? बालिका
- “भक्षय” इत्यस्य पर्यायपदं चित्वा लिखत। खाद
अधोलिखितं श्लोकं पठित्वा एतदाधारितप्रश्नानाम् उत्तराणि यथानिर्देशं लिखत -
प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः।
तस्मात् तदेव वक्तव्यं वचने का दरिद्रता।।प्रश्नाः-
प्रश्न (क) एकपदेन उत्तरत -
- जन्तवः केन तुष्यन्ति? प्रियवाक्यप्रदानेन
- अतः किं वक्तव्यम्? प्रियवाक्यम्
प्रश्न (ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत -
- सर्वे जन्तवः केन तुष्यन्ति?
सर्वे जन्तवः प्रियवाक्यप्रदानेन तुष्यन्ति।
- प्रियवाक्यस्य का विशेषता?
प्रियवाक्यस्य विशेषता अस्ति यत् तेन सर्वे जन्तवः तुष्यन्ति।
प्रश्न (ग) भाषिक कार्यम् -
- 'जन्तवः' इति कर्तृपदस्य क्रियापदं किम्? तुष्यन्ति
- 'सर्वे' इत्यस्य विशेष्यपदं किम्? जन्तवः
अथवा
सा तदा करुणा वाचो विलपन्ती सुदुःखिता।
वनस्पतिगतं गृध्रं ददर्शायतलोचना।।प्रश्नाः-
प्रश्न (क) एकपदेन उत्तरत -
- सीता किं कुर्वन्ती आसीत्? विलपन्ती
- गृध्रः कुत्र स्थितः आसीत्? वनस्पतिगतम्
प्रश्न (ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत -
- सीता कुत्र स्थितं गृध्रं अपश्यत्?
सीता वनस्पतिगतं गृध्रं अपश्यत्।
- सीता कीदृशी आसीत्?
सीता सुदुःखिता आसीत्।
प्रश्न (ग) यथानिर्देशम् उत्तरत -
- वृक्ष शब्दस्य स्थाने श्लोके किं पद प्रयुक्तम्? वनस्पतिगतम्
- 'सा' इति सर्वनाम्नः संज्ञापदं किम्? सीता
प्रश्न 4. (क) राजकीय उच्च माध्यमिक विद्यालय, जोधपुर के प्रधानाचार्य को अस्वस्थता कारण पाँच दिवस के अवकाश हेतु संस्कृत में प्रार्थनापत्र लिखिए।
प्रार्थनापत्रम्
सेवायाम्,
प्रधानाचार्य महोदयः,
राजकीय उच्च माध्यमिक विद्यालयः,
जोधपुरम्।विषयः – पञ्चदिवसीयावकाशार्थं प्रार्थनापत्रम्।
महोदय,
सविनयं निवेदनमस्ति यत् अहम् अतीव अस्वस्थः अस्मि। चिकित्सकस्य आदेशानुसारं मया विश्रामः करणीयः। अतः अहं दिनाङ्कतः दिनाङ्कपर्यन्तं पञ्चदिवसीयम् अवकाशं प्रार्थये।
भवदीयः,
(छात्रस्य नाम)
कक्षा – नवमीअथवा
मञ्जूषासहायतया रिक्त स्थानानि पूरयित्वा लिखत –
पत्रम्
प्रिय अनुज विजय,
सस्नेहं नमस्ते। तव पत्रं प्राप्तवान्। परीक्षा-परिणामः उत्तमः अस्ति। त्वया गणितविषये कठोरः परिश्रमः कृतः इति सखेदं मया अधीतम्। प्रतिदिन प्रातःकाले उत्थाय गणितस्य अभ्यासं कुरु, तथा च गुरून् प्रश्नान् पृच्छ। तेन एव सर्वाणि कार्याणि सिद्ध्यन्ति।
भवतः कल्याणार्थं सदा प्रार्थये।
सस्नेहम्,
रमेशःप्रश्न 5. (क) मञ्जूषातः उपयुक्तपदानि चित्वा पितापुत्रयोः मध्ये योगदिवस विषये संवादं पूरयतु –
मञ्जूषा – कार्यक्रमाः, श्रोतुमिच्छामि, अन्तर्राष्ट्रीयः, योगदिवसः, प्राणायामः, व्यायामः, स्वास्थ्यम्, रुग्णाः, करवावः।
संवादः
पुत्रः – हे पितः! अन्तर्राष्ट्रीय योगदिवसः कः दिवसः भवति?
पिता – अरे! तस्मिन् दिने तु योगकार्यक्रमाः भवन्ति।
पुत्रः – किमर्थं योगः क्रियते?
पिता – विश्वजनाः प्राणायामं व्यायामं च कुर्वन्ति।
पुत्रः – योगेन स्वास्थ्यं सम्यक् भवति वा?
पिता – आम्, तैः रुग्णाः न भवन्ति।
पुत्रः – तर्हि वयं योगं करवावः।
पिता – आम्, वयं योगं करवावः।
अथवा
अधोलिखितम् अनुच्छेदं मञ्जूषायाः सहायतया पूरयित्वा उत्तरपुस्तिकायां लिखत –
मञ्जूषा – सज्जनाः, आचरणम्, समावेशः, जने, सदाचारः, गुणानाम्, भवति, दृश्यन्ते।
सज्जनाः यथा आचरणं कुर्वन्ति तद्वदेव आचरणं करणीयम्। सदाचारे गुणानां समावेशः भवति। सुजनता, वाक्संयमः, विनयः, धर्माचरणमिति सद्गुणाः सदाचारशीले जने प्रामुख्येन दृश्यन्ते।
प्रश्न 6. चित्रम् आधृत्य अधः प्रदत्त शब्द-सूच्याः उपयुक्तशब्दान् चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत –
मञ्जूषा – वर्षाकाले, वृक्षाः, शुद्धम्, अस्माकम्, वृक्षारोपणम्, पर्यावरणम्, मित्राणि, रक्षणम्।
वर्षाकाले वृक्षारोपणम् उत्तमम्। वृक्षाः अस्माकं मित्राणि सन्ति। ते पर्यावरणं शुद्धं कुर्वन्ति। अतः वृक्षाणां रक्षणम् आवश्यकम्।
प्रश्न 7. अधोलिखितानि वाक्यानि क्रमरहितानि सन्ति। यथाक्रमं संयोजनं कृत्वा लिखत –
- पिपासितः काकः आसीत्।
- सः वने एकं घटम् अपश्यत्।
- तस्य मस्तिष्के एकः विचारः आगतः।
- जलम् अल्पम् आसीत्।
- सः पाषाणखण्डानि अक्षिपत्, जले च उपरि आगतम्।
- जलं पीत्वा काकः स्वस्थः अगच्छत्।
प्रश्न 8. अधोलिखितेषु केषाञ्चित् पदवाक्यानां संस्कृते अनुवादं कुरुत –
- शामः पुस्तकं पठति। (शामः पुस्तकं पठति।)
- नगरस्य समीपे उपवनः अस्ति। (नगरस्य समीपे उपवनः अस्ति।)
- हिमालयात् गङ्गा निर्गच्छति। (हिमालयात् गङ्गा निर्गच्छति।)
- वयं सर्वे नाटकं पश्यामः। (वयं सर्वे नाटकं पश्यामः।)
- अहं श्वः जयपुरं गमिष्यामि। (अहं श्वः जयपुरं गमिष्यामि।)
- दश वादनम् अभवत्। (दश वादनम् अभवत्।)
- त्वमपि गच्छ। (त्वमपि गच्छ।)
- सीता पुष्पं आघ्राति। (सीता पुष्पं आघ्राति।)